ઘણા લોકો રોકાણની શરૂઆત “મ્યુચ્યુઅલ ફંડની કઈ યોજના (સ્કીમ) લેવી?” એ પ્રશ્નથી કરે છે. તે પ્રશ્ન ખોટો નથી, પણ તે છેલ્લો હોવો જોઈએ. તેની પહેલાં કેટલીક બાબતો નક્કી કરવાની હોય છે.
આ લેખ સાત મુદ્દાની ચેકલિસ્ટ આપે છે. મ્યુચ્યુઅલ ફંડની પાયાની સમજ માટે પહેલાં મ્યુચ્યુઅલ ફંડ શું છે વાંચી શકો છો.
1. લક્ષ્ય અને સમયગાળો નક્કી કરો
પૈસા શેના માટે છે અને ક્યારે જોઈશે, તે પહેલાં લખી લો. ઘરનું ડાઉન પેમેન્ટ, બાળકોનું શિક્ષણ, નિવૃત્તિ: દરેક લક્ષ્યની રકમ અને સમયગાળો જુદાં હોય છે.
સમયગાળો મહત્ત્વનો છે, કારણ કે બજાર સાથે જોડાયેલા રોકાણનું મૂલ્ય ટૂંકા ગાળામાં રોકેલી રકમથી નીચે હોઈ શકે છે. જે પૈસા થોડા જ સમયમાં જોઈતા હોય, તે એવા રોકાણમાં મૂકતાં પહેલાં ફરી વિચારો.
લક્ષ્યની રકમ પર મોંઘવારી (ફુગાવો)ની અસર પણ પડે છે. જુદી જુદી ધારણા સાથે આંકડા જોવા માટે લક્ષ્ય આયોજન કેલ્ક્યુલેટર વાપરી શકો છો. તેનું પરિણામ ધારણા પર આધારિત ગણતરી છે, આગાહી નથી.
2. પહેલાં કટોકટી ભંડોળ
કટોકટી ભંડોળ (ઇમર્જન્સી ફંડ) એટલે નોકરી છૂટવી, માંદગી કે તાત્કાલિક સમારકામ જેવા અણધાર્યા સંજોગો માટે અલગ રાખેલા પૈસા. આ પૈસા વધે તે તેનો હેતુ નથી. જરૂર પડે ત્યારે તે હાથવગા હોય, એ તેનો હેતુ છે.
તે ન હોય તો અણધાર્યા ખર્ચ વખતે લાંબા ગાળાનું રોકાણ વેચવું પડે, અને તે પણ કદાચ બજાર નીચું હોય ત્યારે. અથવા ઊંચા વ્યાજે ઉધાર લેવું પડે.
કેટલી રકમ રાખવી તેનો કોઈ અધિકૃત આંકડો નથી. સામાન્ય રીતે ત્રણથી છ મહિનાના આવશ્યક ખર્ચ જેટલી રકમથી શરૂઆત કરાય છે. આવક અનિયમિત હોય કે ઘરમાં એક જ કમાનાર હોય, તો વધારે રાખવાનું વિચારો.
ઉદાહરણ: ધારો કે તમારો માસિક આવશ્યક ખર્ચ ₹40,000 છે અને તમે છ મહિનાનું ભંડોળ રાખવાનું નક્કી કરો છો. તો જરૂરી રકમ ₹2,40,000 થાય. આ આંકડા ગણતરી બતાવવા માટેની ધારણા છે, આગાહી કે ભલામણ નથી. તમારી રકમ તમારા ખર્ચ પ્રમાણે જુદી હશે.
3. રિસ્કોમીટર અને યોજનાના દસ્તાવેજો વાંચો
દરેક યોજનાએ રિસ્કોમીટર દર્શાવવું પડે છે. તેમાં જોખમના છ સ્તર હોય છે: Low (ઓછું), Low to Moderate (ઓછાથી મધ્યમ), Moderate (મધ્યમ), Moderately High (મધ્યમથી ઊંચું), High (ઊંચું) અને Very High (ઘણું ઊંચું). યોજના તેમાંથી કયા સ્તર પર છે તે રિસ્કોમીટર બતાવે છે. તે યોજનાના જોખમનું સ્તર બતાવે છે, વળતર વિશે કંઈ કહેતું નથી. સ્તર બદલાઈ શકે છે, અને સૌથી નીચું સ્તર પણ “જોખમ નથી” એવું કહેતું નથી.
રિસ્કોમીટર ઉપરાંત ત્રણ દસ્તાવેજો જોવા જેવા છે.
| દસ્તાવેજ | તેમાં શું હોય છે |
|---|---|
| SID (સ્કીમ ઇન્ફર્મેશન ડોક્યુમેન્ટ) | એક યોજનાનો હેતુ, સંપત્તિ ફાળવણી (એસેટ એલોકેશન), જોખમનાં પરિબળો, ખર્ચ, એક્ઝિટ લોડ અને ખરીદ-વેચાણની પ્રક્રિયા |
| SAI (સ્ટેટમેન્ટ ઓફ એડિશનલ ઇન્ફર્મેશન) | મ્યુચ્યુઅલ ફંડ સંસ્થા વિશેની માહિતી: સ્પોન્સર, ટ્રસ્ટી, AMC (એસેટ મેનેજમેન્ટ કંપની) અને રોકાણકારોના અધિકારો |
| KIM (કી ઇન્ફર્મેશન મેમોરેન્ડમ) | SIDનો ટૂંકો સાર, જે અરજી ફોર્મ સાથે આવે છે |
બધા દસ્તાવેજો વાંચવા જોઈએ. શરૂઆત KIMથી કરી શકાય. તેમાં રોકાણનો હેતુ, ઇક્વિટી અને ડેટનું લઘુતમ અને મહત્તમ પ્રમાણ, રિસ્કોમીટરનું સ્તર, ખર્ચ, એક્ઝિટ લોડ અને લઘુતમ રકમ જોઈ લો. ત્રણેય દસ્તાવેજો AMCની વેબસાઇટ પર મળે છે.
4. ખર્ચ સમજો
વળતર નિશ્ચિત નથી, પણ ખર્ચ તો લાગે જ છે. તેથી તેના પર ધ્યાન આપવું વાજબી છે.
- ખર્ચ ગુણોત્તર (એક્સપેન્સ રેશિયો): યોજના ચલાવવાનો વાર્ષિક ખર્ચ, જે તેની સંપત્તિના ટકામાં દર્શાવાય છે. તે રોજ થોડો થોડો યોજનાની સંપત્તિમાંથી બાદ થાય છે. તમે જે NAV (નેટ એસેટ વેલ્યૂ) જુઓ છો, તે ખર્ચ બાદ કર્યા પછીનો હોય છે. યોજનાઓના ખર્ચ ગુણોત્તર AMCની અને AMFI (એમ્ફી)ની વેબસાઇટ પર પ્રસિદ્ધ થાય છે.
- એક્ઝિટ લોડ: કેટલીક યોજનાઓમાં નિર્ધારિત સમયગાળાની અંદર યુનિટ વેચો તો આ ચાર્જ કપાય છે. જે પૈસા જલદી જોઈએ તેમ હોય, તે રોકતાં પહેલાં એક્ઝિટ લોડ તપાસી લો.
- કર (ટેક્સ): યુનિટ વેચો ત્યારે કર લાગી શકે છે. કરના નિયમો બદલાતા રહે છે. તેથી આવકવેરા વિભાગની અધિકૃત માહિતી જુઓ અને કરના જાણકાર વ્યાવસાયિકને પૂછો.
વધુ વિગત મ્યુચ્યુઅલ ફંડના ખર્ચ અને એક્ઝિટ લોડ લેખમાં છે.
5. KYC પૂર્ણ અને અદ્યતન રાખો
KYC (નો યોર ક્લાયન્ટ) વિના મ્યુચ્યુઅલ ફંડમાં રોકાણ થઈ શકતું નથી. તેમાં દસ્તાવેજોના આધારે તમારી ઓળખ અને સરનામાની ચકાસણી થાય છે. PAN તેનો ભાગ છે.
- તમારો KYC રેકોર્ડ KRA (KYC રજિસ્ટ્રેશન એજન્સી) પાસે રહે છે. KRA એ SEBI (સેબી) પાસે નોંધાયેલી સંસ્થા છે.
- KRAએ અધિકૃત ડેટાબેઝ સાથે ચકાસીને માન્ય કરેલો રેકોર્ડ બીજી AMC કે બીજી નાણાકીય સંસ્થા પાસે પણ માન્ય ગણાય છે. KYC ફરી કરવું પડતું નથી. એ માટે PAN અને આધારનું જોડાણ પણ ચકાસાયેલું હોવું જોઈએ.
- KYCની સ્થિતિ AMFIના KYC પેજ (amfiindia.com/kyc) પરની “KYC Status Check” લિંકથી જોઈ શકાય છે.
- સરનામું, મોબાઇલ નંબર કે ઇમેઇલ બદલાય ત્યારે રેકોર્ડ સુધરાવો. જૂની વિગતોને કારણે વ્યવહાર અટકી શકે છે.
6. રેગ્યુલર કે ડાયરેક્ટ પ્લાન, અને ડિસ્ટ્રિબ્યુટરને મળતું કમિશન
લગભગ દરેક યોજના બે પ્લાનમાં મળે છે. રેગ્યુલર પ્લાન મ્યુચ્યુઅલ ફંડ ડિસ્ટ્રિબ્યુટર મારફતે ખરીદાય છે. ડાયરેક્ટ પ્લાનમાં રોકાણ ડિસ્ટ્રિબ્યુટર વિના થાય છે, જેમ કે સીધું AMC પાસે જઈને. બંનેનો પોર્ટફોલિયો, હેતુ અને જોખમ એક જ છે.
ફરક ખર્ચમાં છે. રેગ્યુલર પ્લાનના ખર્ચ ગુણોત્તરમાં AMC ડિસ્ટ્રિબ્યુટરને જે કમિશન ચૂકવે છે તે સામેલ હોય છે. ડાયરેક્ટ પ્લાનમાં તે નથી, તેથી તેનો ખર્ચ ગુણોત્તર ઓછો અને NAV વધારે હોય છે. તમારું રોકાણ ચાલુ રહે ત્યાં સુધી કમિશન ચૂકવાતું રહે છે. રોકાણકારને તેનું અલગ બિલ આવતું નથી. તે યોજનાના ખર્ચમાંથી જાય છે.
રેગ્યુલર પ્લાનના વધારાના ખર્ચના બદલામાં તમને સેવા મળવી જોઈએ: KYC અને દસ્તાવેજી કામમાં મદદ, વ્યવહારોમાં સહાય અને સમયાંતરે સમીક્ષા. તે સેવા તમારા માટે એ ખર્ચ જેટલી ઉપયોગી છે કે નહીં, તે તમારે નક્કી કરવાનું છે.
નોંધ: I Tag Financials એ Green Outdoors Global Private Limitedનું વ્યવસાયિક નામ છે. આ કંપની AMFI રજિસ્ટર્ડ મ્યુચ્યુઅલ ફંડ ડિસ્ટ્રિબ્યુટર છે (ARN-319081). અમે રેગ્યુલર પ્લાનનું વિતરણ કરીએ છીએ અને તેના પર AMC પાસેથી કમિશન મેળવીએ છીએ. અમે SEBI રજિસ્ટર્ડ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ એડવાઇઝર નથી. ડિસ્ટ્રિબ્યુટરને કેટલું કમિશન મળે છે તે પૂછવાનો તમને હક છે.
7. ARN ચકાસો અને સાવચેતી રાખો
મ્યુચ્યુઅલ ફંડ ડિસ્ટ્રિબ્યુટર AMFI પાસે નોંધાયેલા હોય છે અને તેમને ARN (AMFI રજિસ્ટ્રેશન નંબર) મળે છે. દસ્તાવેજો કે પૈસા આપતાં પહેલાં તે ચકાસી લો.
- ડિસ્ટ્રિબ્યુટર પાસે ARN માગો.
- AMFIની વેબસાઇટ amfiindia.com પર ડિસ્ટ્રિબ્યુટર શોધવાની સુવિધા ખોલો.
- ARN અથવા નામથી શોધો.
- દેખાતું નામ તમે જેની સાથે વ્યવહાર કરો છો તેના નામ સાથે મળતું આવે છે કે નહીં, અને ARNની મુદત ચાલુ છે કે નહીં, તે જુઓ. AMFIની યાદીમાં કંપનીનું નોંધાયેલું નામ દેખાય છે, જે તેના વ્યવસાયિક નામથી અલગ હોઈ શકે છે. દાખલા તરીકે, અમારો ARN-319081 ત્યાં Green Outdoors Global Private Limitedના નામે દેખાય છે; I Tag Financials તેનું વ્યવસાયિક નામ છે. નામ અલગ દેખાય તો ડિસ્ટ્રિબ્યુટરને તેનું કારણ પૂછો.
સાથે આટલી સાવચેતી રાખો.
- ચુકવણી માત્ર મ્યુચ્યુઅલ ફંડને અધિકૃત માર્ગે કરો. ડિસ્ટ્રિબ્યુટરના અંગત ખાતામાં ક્યારેય નહીં.
- OTP કોઈને ન આપો અને કોરા ફોર્મ પર સહી ન કરો.
- કોઈ વ્યક્તિ વળતરનું વચન આપે તો સાવધ થઈ જાઓ. ડિસ્ટ્રિબ્યુટરને કોઈ યોજના માટે વળતરનું વચન કે સંકેત આપવાની છૂટ નથી. મ્યુચ્યુઅલ ફંડ અને AMC પણ સૂચક વળતર (ઇન્ડિકેટિવ યીલ્ડ) જણાવી શકતાં નથી.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
કટોકટી ભંડોળ તૈયાર ન થાય ત્યાં સુધી રોકાણ શરૂ ન કરવું?
એવું જરૂરી નથી. કેટલાક લોકો ભંડોળ બનાવતાં બનાવતાં નાની રકમની લાંબા ગાળાની SIP (સિસ્ટેમેટિક ઇન્વેસ્ટમેન્ટ પ્લાન) શરૂ કરે છે અને ભંડોળ તૈયાર થઈ જાય પછી SIPની રકમ વધારે છે.
રિસ્કોમીટરનું નીચું સ્તર હોય તો નુકસાન ન થાય?
થઈ શકે છે. નીચા સ્તરનો અર્થ એ છે કે યોજનાનું જોખમ બીજા સ્તરોની સરખામણીએ ઓછું ગણાયું છે. દરેક યોજનાનું મૂલ્ય ઘટી શકે છે.
મારી પાસે રેગ્યુલર પ્લાન છે કે ડાયરેક્ટ, તે કેવી રીતે ખબર પડે?
તમારા એકાઉન્ટ સ્ટેટમેન્ટમાં યોજનાના નામની સાથે પ્લાનનું નામ લખેલું હોય છે: Regular અથવા Direct.
શું ડિસ્ટ્રિબ્યુટર અને ઇન્વેસ્ટમેન્ટ એડવાઇઝર એક જ છે?
ના. SEBI રજિસ્ટર્ડ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ એડવાઇઝર જુદા નિયમો હેઠળ નોંધાયેલા હોય છે. તેઓ ગ્રાહક પાસેથી ફી લે છે અને AMC પાસેથી કમિશન લેતા નથી. મ્યુચ્યુઅલ ફંડ ડિસ્ટ્રિબ્યુટરને AMC કમિશન ચૂકવે છે.