SIP અને એકમુશ્ત રોકાણ વચ્ચે શું તફાવત છે?

“SIP કરું કે એકસાથે રોકાણ કરું?” ઘણા નવા રોકાણકારો શરૂઆતમાં આ પ્રશ્ન પૂછે છે. ઘણી વાર તે એવી રીતે પુછાય છે, જાણે બેમાંથી એક રીત ચડિયાતી હોય. હકીકતમાં SIP (સિસ્ટેમેટિક ઇન્વેસ્ટમેન્ટ પ્લાન) અને એકમુશ્ત રોકાણ (લમ્પસમ) એક જ યોજના (સ્કીમ)માં પૈસા મૂકવાની બે જુદી રીત છે.

આ લેખ બંને વચ્ચેનો તફાવત સમજાવે છે અને પસંદગી કરતી વખતે પોતાને કયા પ્રશ્નો પૂછવા તે બતાવે છે. SIPનો હપ્તો બેંકમાંથી યોજના સુધી કેવી રીતે પહોંચે છે, તે SIP કેવી રીતે કામ કરે છે લેખમાં છે.

બે રીત, એક જ યોજના

SIPમાં નિયમિત અંતરે નિશ્ચિત રકમ રોકાય છે. એકમુશ્ત રોકાણમાં આખી રકમ એક જ વખતે રોકાય છે.

બંનેમાં પૈસા એ જ યોજનામાં જાય છે. બંનેમાં યુનિટ લાગુ પડતા NAV (નેટ એસેટ વેલ્યૂ), એટલે કે એક યુનિટના તે દિવસના મૂલ્ય પર મળે છે. યોજનાનું જોખમ અને ખર્ચ પણ એ જ રહે છે. ફરક માત્ર એટલો છે કે પૈસા ક્યારે અને કેટલા ભાગમાં રોકાય છે.

એક નજરે તફાવત

પહેલો પ્રશ્ન: પૈસા ક્યાંથી આવે છે

મોટા ભાગના લોકો માટે જવાબ પોતાની આવક જોતાં જ મળી જાય છે.

તમે માસિક પગાર કે નિયમિત આવકમાંથી રોકાણ કરતા હો, તો સામાન્ય રીતે તમારી પાસે એકસાથે રોકવા જેવી મોટી રકમ હોતી નથી. આવક આવે તેમ રોકવા માટે SIP વ્યવહારુ રીત છે. મોટી રકમ ભેગી થાય તેની રાહ જોવામાં પૈસા ઘણી વાર પડ્યા રહે છે અથવા વપરાઈ જાય છે.

બોનસ, પાકતી મુદતે મળેલી રકમ કે કોઈ સંપત્તિના વેચાણની રકમ જેવી રકમ તમારી પાસે તૈયાર હોય ત્યારે જ પસંદગીનો ખરો પ્રશ્ન ઊભો થાય છે. તે એકસાથે રોકવી કે થોડા સમયમાં વહેંચીને રોકવી?

સરેરાશ ખરીદ કિંમત (રૂપી કોસ્ટ એવરેજિંગ): શું મળે છે અને શું નથી મળતું

SIPમાં NAV ઓછો હોય ત્યારે વધારે યુનિટ ખરીદાય છે અને NAV વધારે હોય ત્યારે ઓછા. તેથી એક યુનિટની તમારી સરેરાશ ખરીદ કિંમત ખરીદીના દિવસોના NAVની સાદી સરેરાશ કરતાં ઓછી રહે છે (NAV બદલાયો જ ન હોય તો સરખી). આ અસરને રૂપી કોસ્ટ એવરેજિંગ કહે છે.

આ ઉપયોગી છે, પણ તેના વિશે ઘણી વાર વધારે પડતું કહેવાય છે. તે ખરેખર શું કરે છે તે સ્પષ્ટ સમજો.

• તે તમારી ખરીદીને ઘણા ભાવે વહેંચે છે. એટલે પરિણામ કોઈ એક દિવસના ભાવ પર આધારિત રહેતું નથી.
• તે નફો નિશ્ચિત કરતું નથી. પૈસાની જરૂર પડે ત્યારે NAV તમારી સરેરાશ ખરીદ કિંમતથી નીચે હોય, તો નુકસાન થાય છે.
• ઘટતા બજારમાં તે રક્ષણ આપતું નથી. ભેગા થયેલા યુનિટનું મૂલ્ય બજાર સાથે ઘટે છે.
• તે હંમેશાં એકમુશ્ત રોકાણ કરતાં સારું પરિણામ આપતું નથી. બજાર સતત વધતું રહે, તો શરૂઆતમાં રોકેલી આખી રકમ આગળ રહે છે.

ઉદાહરણ: બે જુદી પરિસ્થિતિ

ધારો કે તમારી પાસે ₹30,000 છે. એક રીતમાં તમે આખી રકમ પહેલા મહિને ₹100ના NAV પર રોકો છો અને 300 યુનિટ મેળવો છો. બીજી રીતમાં તમે ત્રણ મહિના સુધી દર મહિને ₹10,000ની SIP કરો છો. નીચેના NAV માત્ર ગણતરી સમજાવવા માટેની ધારણા છે, આગાહી નથી.

પહેલી પરિસ્થિતિમાં SIP આગળ રહી. બીજીમાં એકમુશ્ત રોકાણ આગળ રહ્યું. હવે ત્રીજી પરિસ્થિતિ વિચારો. NAV ₹100થી ઘટીને ₹80 થાય અને ત્યાં જ રહે, તો ત્રીજા મહિને SIPના 350 યુનિટ (100 + 125 + 125)નું મૂલ્ય ₹28,000 અને એકમુશ્ત રોકાણનું મૂલ્ય ₹24,000 થાય. એટલે કે બંને રીતમાં મૂલ્ય રોકેલા ₹30,000 કરતાં ઓછું રહે. આગળ કઈ પરિસ્થિતિ આવશે તે કોઈ પહેલેથી જાણી શકતું નથી.

તમારા પોતાના આંકડા મૂકીને જોવા માટે એકમુશ્ત રોકાણ કેલ્ક્યુલેટર અને SIP કેલ્ક્યુલેટર વાપરી શકો છો. તેનાં પરિણામ ધારણા પર આધારિત ગણતરી છે.

હાથમાં મોટી રકમ હોય ત્યારે

ઇક્વિટી તરફ ઝોક ધરાવતી યોજનામાં મોટી રકમ એક જ દિવસે મૂકો, તો શરૂઆતનાં વર્ષોનું પરિણામ તે પછી બજાર કેવું રહે છે તેના પર ઘણો આધાર રાખે છે.

કેટલાક રોકાણકારોને તેનો વાંધો હોતો નથી. તેમનો સમયગાળો લાંબો હોય છે અને શરૂઆતના ઘટાડાથી તેઓ ડગતા નથી. બીજા કેટલાકને રોકાણ પછી તરત આવેલો મોટો ઘટાડો સહન કરવો મુશ્કેલ લાગે છે, અને તેઓ ખોટા સમયે યુનિટ વેચી દે એવું બની શકે છે. તેમના માટે રકમને કેટલાક મહિનામાં વહેંચીને રોકવી સહેલી પડી શકે છે. તેની એક રીત STP (સિસ્ટેમેટિક ટ્રાન્સફર પ્લાન) છે. તેમાં એક યોજનામાંથી નિયમિત અંતરે રકમ તે જ મ્યુચ્યુઅલ ફંડની બીજી યોજનામાં જાય છે. દરેક ટ્રાન્સફર પહેલી યોજનામાંથી ઉપાડ (રિડેમ્પશન) ગણાય છે, તેથી એક્ઝિટ લોડ અને કર લાગુ પડી શકે છે. કર વિશે કરના જાણકાર વ્યાવસાયિકને પૂછો.

આ સગવડની કિંમત પણ છે. રકમનો એક ભાગ થોડો સમય બજારની બહાર રહે છે. તે દરમિયાન બજાર વધે, તો તેટલો લાભ ઓછો મળે છે. જે શ્રેણીઓમાં ચડ-ઉતાર ઓછો હોય છે, તેમાં ખરીદીની તારીખનું મહત્ત્વ ઘણું ઓછું હોય છે.

પસંદગી પહેલાં પોતાને પૂછવા જેવા પ્રશ્નો

• પૈસા ક્યાંથી આવે છે? નિયમિત આવકમાંથી રોકાણ કરનારા સામાન્ય રીતે SIPની રીત વાપરે છે. રકમ તૈયાર હોય તો બંને રીત ખુલ્લી છે.
• સમયગાળો કેટલો છે? સમયગાળો જેટલો લાંબો, ખરીદીની તારીખનું મહત્ત્વ તેટલું ઓછું.
• રોકાણ પછી તરત ઘટાડો આવે તો તમે શું કરશો? પ્રામાણિક જવાબ આપો. ઘટાડા વખતે અધવચ્ચે છોડી દેવાય તેવા આયોજન કરતાં, થોડું સાવચેતીભર્યું પણ તમે વળગી રહી શકો તેવું આયોજન સારું.
• કટોકટી ભંડોળ તૈયાર છે? ગમે ત્યારે જરૂર પડી શકે તેવા પૈસા આ બેમાંથી એકેય રીતે લાંબા ગાળાના રોકાણમાં ન મૂકવા.

ઘણા રોકાણકારો બંને રીત વાપરે છે: આવકમાંથી SIP, અને વધારાની રકમ આવે ત્યારે એકમુશ્ત રોકાણ. કઈ રીતે રોકાણ કર્યું તેના કરતાં કઈ યોજના પસંદ કરી, કેટલો સમય આપ્યો અને ઘટાડા વખતે કેવું વર્તન રાખ્યું, તે સામાન્ય રીતે વધારે મહત્ત્વનું હોય છે.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

SIP અને એકમુશ્ત રોકાણમાંથી કઈ રીતમાં વધારે વળતર મળે?

તે પહેલેથી કહી શકાતું નથી. પરિણામ રોકાણ પછી બજાર કેવું રહે છે તેના પર આધાર રાખે છે. બંને રીતમાં વળતર નિશ્ચિત નથી.

શું SIP બજારના જોખમથી મુક્ત છે?

ના. SIP ખરીદીને ઘણી તારીખોમાં વહેંચે છે, પણ ભેગા થયેલા યુનિટનું મૂલ્ય બજાર ઘટે ત્યારે ઘટે છે.

શું એક જ યોજનામાં SIP અને એકમુશ્ત રોકાણ બંને કરી શકાય?

હા. બંને એક જ યોજનામાં પૈસા મૂકવાની રીત છે. દરેક રીત માટેની લઘુતમ રકમ યોજનાના દસ્તાવેજોમાં જણાવેલી હોય છે.

મોટી રકમ વહેંચીને રોકવાથી નુકસાન ટળી જાય?

ના. વહેંચીને રોકવાથી ખરીદીની તારીખ એકને બદલે ઘણી થાય છે. બજાર ઘટે તો રોકાઈ ચૂકેલા ભાગનું મૂલ્ય ઘટે છે, અને બજાર વધે તો બહાર રહેલા ભાગને તે વધારો મળતો નથી.